Fjala “themel” konsiderohet nga shumica e studiuesve si fjalë e vjetër e shqipes, por ka debat për prejardhjen e saj.
1. Teoria kryesore: fjalë e trashëguar nga iliro-shqipja
Shumë albanologë e konsiderojnë “themel” si fjalë autoktone shqiptare, e lidhur me rrënjë shumë të vjetra indoeuropiane që lidhen me kuptimin bazë, tokë, vendosje poshtë.
Forma dhe përdorimi i saj janë shumë të hershme në shqip dhe nuk duken si huazim i vonë.
2. Teoria e ndikimit grek
Disa studiues kanë sugjeruar një lidhje me greqishten e vjetër:
greqisht: themelios (θεμέλιος) = themel, bazë
Ngjashmëria fonetike dhe kuptimore është e qartë.
Por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se shqipja e ka marrë nga greqishtja; mund të jetë edhe rrënjë e përbashkët indoeuropiane ose ndikim shumë i hershëm (para turqishtes osmane).
3. A vjen nga turqishtja?
Jo.
Në turqisht përdoret fjala “temel”, por shumica e gjuhëtarëve mendojnë se turqishtja e ka marrë nga greqishtja bizantine, jo anasjelltas.
Pra:
turqishtja nuk është burimi i shqipes për këtë fjalë.
Përfundimi
Fjala “themel”:
- nuk është turqizëm
- ka shumë gjasa të jetë shumë e vjetër në shqip
- mund të ketë lidhje të hershme me greqishten e vjetër ose me një rrënjë të përbashkët indoeuropiane
Pra mund të quhet fjalë e pastër e shqipes në përdorim dhe traditë, edhe pse etimologjia e saj e lashtë lidhet me një familje më të gjerë gjuhësh të vjetra ballkanike.
- THELL + Me + DHE apo
- THELL + ME + ERR
- THELL + ME + LE (VE)
- (THEMEL).
Ndonje shpjegim tjeter?