Historia e Musine Kokalari është një nga kapitujt më të dhimbshëm të Shqipërisë së diktaturës. Shkrimtarja e parë shqiptare dhe një nga zërat më të guximshëm kundër regjimit komunist, kaloi 16 vite në burg dhe më pas u internua në Rrëshen, ku jetoi në izolim të plotë.
E lindur në Adana dhe e rritur në Gjirokastër, Musineja u formua në shkollën “Nana Mbretneshë” në Tiranë dhe u bë një intelektuale me kulturë perëndimore, që besonte në demokraci dhe pluralizëm. Për këtë bindje, ajo u shpall “armike e popullit”.
🕯 16 vite burg dhe internimi në Rrëshen
Pas lirimit nga burgu në vitin 1961, Musineja nuk fitoi lirinë. Ajo u internua në Rrëshen, ku jetoi në një dhomë të varfër, nën survejim të vazhdueshëm. Punoi në ndërtim, në kushte të rënda, me duar të përgjakura, por pa u ankuar kurrë.
Në murin e dhomës së saj mbante fotografitë e figurave të Rilindjes Kombëtare – Sami Frashëri, Naim Frashëri, Naum Veqilharxhi – duke shkruar:
“Unë jam nxënësja e tyre…”
⚕️ Sëmundja dhe refuzimi për ta operuar
Kur u diagnostikua me kancer, Musineja u dërgua në spitalin Onkologjik në Tiranë. Por, sipas shënimeve të saj, operacioni u shty me muaj. Ajo shkroi me hidhërim se e kuptoi që po e zvarritnin me qëllim.
Në vend që të operohej, u kthye në Rrëshen, e pashpresë dhe e vetmuar. Në ditarin e saj la fjalë tronditëse:
“Të paktën të kisha pak qetësi në vitet e fundit të jetës sime…”
📖 Vdiq duke lexuar
Më 13 gusht 1983, Musine Kokalari ndërroi jetë e vetme. U gjet e shtrirë në krevat, me një libër të hapur mbi gjoks. Kishte vdekur duke lexuar.
Varrimi i saj u bë në heshtje, pa ceremoni, pa nderime. Vetëm pak njerëz e përcollën në varrezat e Rrëshenit.
🌹 Ringjallja e figurës së saj
Pas vitit 1990, eshtrat e saj u rivarrosën në Tiranë. Emri i saj sot përmendet me respekt. Rrugë, shkolla dhe qendra kulturore mbajnë emrin e saj.
Musine Kokalari mbetet simbol i qëndresës intelektuale dhe i dinjitetit njerëzor – një grua që nuk u përkul, as para burgut, as para internimit, as para vdekjes.