Rivaliteti midis Uashingtonit dhe Teheranit i ka rr\u00ebnj\u00ebt n\u00eb vitin 1979, vitin e Revolucionit Iranian. Deri at\u00ebher\u00eb, Irani udh\u00ebhiqej nga Shah Mohammad Reza Pahlavi, nj\u00eb aleat i ngusht\u00eb i Shteteve t\u00eb Bashkuara. R\u00ebnia e tij nga pushteti m\u00eb 16 janar 1979 dhe kthimi nga m\u00ebrgimi i Ajatollah Ruhollah Khomeini e transformuan vendin n\u00eb nj\u00eb Republik\u00eb Islamike.<\/p>\n
Pika pa kthim n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet me SHBA-n\u00eb u arrit m\u00eb 4 n\u00ebntor 1979, kur nj\u00eb grup student\u00ebsh islamik\u00eb sulmuan ambasad\u00ebn amerikane n\u00eb Teheran, duke rr\u00ebmbyer stafin. Por sesi shkuan gj\u00ebrat deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme, e ka pasqyruar \u201cFocus storia\u201d.<\/p>\n
Kriza e pengjeve. Emri q\u00eb mbahet mend \u00ebsht\u00eb “Operacioni Kthetra e Shqiponj\u00ebs”. Imazhi q\u00eb mbahet mend \u00ebsht\u00eb ai i nj\u00eb helikopteri t\u00eb djegur n\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebn iraniane. Historia \u00ebsht\u00eb sulmi i d\u00ebshtuar ushtarak p\u00ebr t\u00eb liruar pengjet n\u00eb ambasad\u00ebn amerikane n\u00eb Teheran. Nj\u00eb d\u00ebshtim p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb p\u00ebrplasjeje n\u00eb aj\u00ebr q\u00eb kushtoi jet\u00ebn e tet\u00eb ushtar\u00ebve, nat\u00ebn midis 24 dhe 25 prillit 1980.<\/p>\n
“Kriza e pengjeve” q\u00eb filloi n\u00eb nj\u00eb dit\u00eb me shi n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 1979, kur nj\u00eb grup student\u00ebsh islamik\u00eb sulmuan ambasad\u00ebn amerikane dhe rr\u00ebmbyen stafin e saj, arriti kulmin at\u00eb nat\u00eb.<\/p>\n
Revolucioni. Gjith\u00e7ka kishte filluar muaj m\u00eb par\u00eb, me t\u00eb ashtuquajturin “Revolucionin Iranian”. M\u00eb 16 janar 1979, Shah Mohammad Reza Pahlavi, nj\u00eb sundimtar nacionalist, ishte rr\u00ebzuar. M\u00eb 31, Ajatollah Ruhollah Khomeini, shiit n\u00eb m\u00ebrgim, ishte kthyer n\u00eb sht\u00ebpi triumfues dhe m\u00eb 30 mars 1979, lindi Republika Islamike e Iranit.<\/p>\n
N\u00eb tetor, Shahu, i cili ishte strehuar n\u00eb Egjipt, u ??nis p\u00ebr n\u00eb Shtetet e Bashkuara p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar trajtim p\u00ebr kancerin nga i cili vuante prej koh\u00ebsh. Megjithat\u00eb, qeveria e re iraniane kishte frik\u00eb se ky udh\u00ebtim ishte nj\u00eb prelud i nj\u00eb marr\u00ebveshjeje midis Pahlavi-t dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr nd\u00ebrhyrje ushtarake n\u00eb Iran. Prandaj, Khomeini k\u00ebrkoi ekstradimin e ish-mbretit. I p\u00ebrballur me refuzimin e Shteteve t\u00eb Bashkuara, Ajatollah organizoi nj\u00eb fushat\u00eb t\u00eb dhunshme antiamerikane, duke i quajtur Shtetet e Bashkuara “Satani i Madh”, armiku i Islamit.<\/p>\n
Sulmi. Pas deklaratave t\u00eb Khomeinit, m\u00eb 4 n\u00ebntor 1979, nj\u00eb grup student\u00ebsh mysliman\u00eb (midis t\u00eb cil\u00ebve, sipas disa d\u00ebshmitar\u00ebve, ishte dhe ish-Presidenti Ahmadinejad), sulmuan ambasad\u00ebn amerikane n\u00eb Teheran dhe mor\u00ebn peng 66 persona. Student\u00ebt liruan menj\u00ebher\u00eb disa afro-amerikan\u00eb, gra dhe t\u00eb s\u00ebmur\u00eb. Mbet\u00ebn pes\u00ebdhjet\u00eb e dy pengje, t\u00eb shpallur nga rr\u00ebmbyesit e tyre si “mysafir\u00eb t\u00eb Ajatollahut”. Megjithat\u00eb, trajtimi i tyre ishte larg t\u00eb qenit mikprit\u00ebs. Me sy t\u00eb lidhur, t\u00eb izoluar dhe t\u00eb paaft\u00eb p\u00ebr t\u00eb folur me nj\u00ebri-tjetrin, pengjet iu n\u00ebnshtruan presionit t\u00eb r\u00ebnd\u00eb psikologjik dhe u ushqyen kryesisht me kikirik\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb lirimit t\u00eb tyre, k\u00ebrkesat ishin nj\u00eb k\u00ebrkim falje nga Shtetet e Bashkuara p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e tyre ndaj Shahut dhe dor\u00ebzimi i ish-sundimtarit, autoriteteve iraniane p\u00ebr gjykim dhe ekzekutim.<\/p>\n
Reagimi. Shtetet e Bashkuara, t\u00eb udh\u00ebhequra nga Jimmy Carter, reaguan duke nd\u00ebrprer\u00eb importet e naft\u00ebs nga Irani dhe duke “ngrir\u00eb” 8 miliard\u00eb dollar\u00eb nga asetet iraniane n\u00eb SHBA. Por deri n\u00eb pranver\u00eb, situata ishte ende e pandryshuar. M\u00eb pas u tentua nj\u00eb sulm ushtarak, i cili, p\u00ebrfundoi me d\u00ebshtim t\u00eb plot\u00eb.<\/p>\n
Nd\u00ebrhyrja e SHBA-s\u00eb. Tre muaj m\u00eb von\u00eb, m\u00eb 27 korrik 1980, Reza Pahlavi vdiq n\u00eb Kajro (ku ishte kthyer q\u00eb at\u00ebher\u00eb). Por as kjo nuk i riktheu lirin\u00eb pengjeve. K\u00ebrkesa p\u00ebr ekstradim u hodh posht\u00eb, por k\u00ebrkesa p\u00ebr k\u00ebrkim falje p\u00ebr nd\u00ebrhyrjen e supozuar amerikane n\u00eb pun\u00ebt e brendshme t\u00eb Iranit mbeti.<\/p>\n
Marr\u00ebveshja. Carter pagoi p\u00ebr paaft\u00ebsin\u00eb e tij p\u00ebr t\u00eb zgjidhur kriz\u00ebn me humbjen e tij n\u00eb zgjedhjet presidenciale t\u00eb n\u00ebntorit 1980, t\u00eb fituara nga Ronald Reagan. P\u00ebrpara se t\u00eb p\u00ebrfundonte mandatin e tij, Carter vazhdoi negociatat. Rezultati ishte nj\u00eb marr\u00ebveshje e n\u00ebnshkruar n\u00eb Algjer midis Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Iranit. Shtetet e Bashkuara premtuan t\u00eb mos nd\u00ebrhynin n\u00eb pun\u00ebt e brendshme t\u00eb Republik\u00ebs Islamike n\u00eb t\u00eb ardhmen dhe t\u00eb kthenin miliardat e konfiskuara.<\/p>\n
Sekrete t\u00eb fshehura. Megjithat\u00eb, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin rast, u b\u00ebn\u00eb edhe marr\u00ebveshje sekrete, t\u00eb zbuluara m\u00eb von\u00eb n\u00eb vitin 1985 p\u00ebr furnizimin e Iranit me arm\u00eb amerikane, i cili kishte qen\u00eb n\u00eb luft\u00eb me Irakun q\u00eb nga shtatori i vitit 1980. Me t\u00eb ardhurat, administrata Regan financoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paligjshme “kontrata” ??t\u00eb Nikaraguas, kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb qeveris\u00eb n\u00eb detyr\u00eb (marksiste).<\/p>\n
Fundi i makthit. Kriza, gjithsesi, kishte mbaruar. Njoftimi u b\u00eb m\u00eb 20 janar 1981, q\u00eb p\u00ebrkoi me inaugurimin e Presidentit t\u00eb ri, Ronald Reagan. Vet\u00ebm pak minuta kaluan midis dy ngjarjeve, duke i l\u00ebn\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb dyshonin se lirimi ishte vonuar q\u00ebllimisht. Megjithat\u00eb, p\u00ebr pengjet, ky ishte fundi i nj\u00eb makthi q\u00eb kishte zgjatur 444 dit\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rivaliteti midis Uashingtonit dhe Teheranit i ka rr\u00ebnj\u00ebt n\u00eb vitin 1979, vitin e Revolucionit Iranian. Deri at\u00ebher\u00eb, Irani udh\u00ebhiqej nga Shah Mohammad Reza Pahlavi, nj\u00eb aleat i ngusht\u00eb i Shteteve t\u00eb Bashkuara. R\u00ebnia e tij nga pushteti m\u00eb 16 janar 1979 dhe kthimi nga m\u00ebrgimi i Ajatollah Ruhollah Khomeini e transformuan vendin n\u00eb nj\u00eb Republik\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17953,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-17922","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-latest-articles"],"blocksy_meta":[],"yoast_head":"\n